Bumi & Alam Sekitar
Batuan, lautan, cuaca, iklim dan sistem Bumi yang sentiasa berubah.
Semua subtopik (31)
- Air & Atmosfera (1)
- Air & Bentuk Muka Bumi (1)
- Angkasa (1)
- Atmosfera (7)
- Atmosfera dan Cuaca (4)
- Atmosfera dan Iklim (1)
- Atmosfera dan Lautan (2)
- Cuaca (2)
- Geofizik (2)
- Geofizik dan Tektonik Plat (1)
- Geologi (7)
- Geologi Permukaan (1)
- Geomagnetisme (1)
- Hidrogeologi (4)
- Hidrologi (2)
- Klimatologi (1)
- Lautan (1)
- Masa Geologi (1)
- Meteorologi (4)
- Oseanografi (6)
- Paleontologi (1)
- Proses Pesisir (1)
- Proses Sungai (1)
- Sains Iklim (2)
- Sains Tanah (2)
- Seismologi (4)
- Sejarah Sains Bumi (1)
- Sungai & Bentuk Muka Bumi (1)
- Sungai dan Sedimen (1)
- Tektonik Plat (6)
- Vulkanologi (2)
Plat Tektonik dalam Gerakan
Benua yang kelihatan pegun di bawah kaki kita sebenarnya bergerak beberapa sentimeter setahun, digerakkan oleh haba yang tersimpan sejak Bumi terbentuk dan yang terus dihasilkan oleh pereputan radioaktif di dalamnya.
Baca rencanaBagaimana Hujan Terbentuk? Daripada Wap Air kepada Titisan
Titisan hujan yang jatuh ke tanah bermula sebagai wap air yang sepenuhnya tidak kelihatan, dan perjalanan daripada wap kepada titisan yang cukup besar untuk jatuh sebagai hujan memerlukan satu langkah yang sering terlepas pandang.
Baca rencanaMengapakah Pasir Bergerak Sepanjang Pantai?
Pasir pantai tidak semestinya kekal di tempat yang sama. Ombak yang tiba secara menyerong dan arus yang mengalir sepanjang pesisir boleh mengangkut sedimen dari satu kawasan ke kawasan lain, lalu mengubah bentuk pantai dari semasa ke semasa.
Baca rencanaBagaimanakah Tasik Ladam Terbentuk daripada Sungai yang Berliku?
Sungai yang berliku tidak semestinya kekal pada laluan yang sama. Hakisan dan pemendapan boleh mengubah bentuk likuannya sehingga sebahagian aliran lama terpisah daripada sungai utama, lalu membentuk tasik ladam.
Baca rencanaKenapa Sungai Lebih Keruh Selepas Hujan?
Selepas hujan lebat, aliran permukaan dan arus sungai yang meningkat boleh membawa lebih banyak tanah serta zarah sedimen, lalu menjadikan air kelihatan lebih keruh.
Baca rencanaBanyak Liang Tidak Semestinya Membolehkan Air Mengalir
Banyaknya ruang kosong dalam batuan tidak semestinya menentukan seberapa mudah air mengalir melaluinya; sambungan antara liang sama penting dengan jumlah liang itu sendiri.
Baca rencanaHorizon Tanah dan Pembentukan Profil
Profil tanah merekodkan perubahan bahan di bawah permukaan melalui horizon yang terbentuk akibat penambahan, kehilangan, pemindahan dan transformasi jirim dari masa ke masa.
Baca rencanaImbuhan Air Tanah dan Paras Air
Air hujan yang meresap cukup dalam boleh menambah simpanan air tanah, tetapi kadar imbuhan berbeza mengikut tanah, batuan, cuaca dan penggunaan tanah.
Baca rencanaDari Batuan ke Laut, Garam Berkumpul
Air sungai yang mengalir ke laut terasa tawar, bukan masin. Jadi dari mana datangnya garam yang menjadikan air laut begitu masin, dan kenapa sungai sendiri tidak menjadi masin walaupun ia sentiasa mengalir melalui tanah dan batuan yang sama?
Baca rencanaBagaimana Air Tanah Mengisi Telaga?
Air dalam telaga datang daripada air tanah yang mengisi ruang dan rekahan bahan geologi. Aras air telaga berubah mengikut imbuhan, aliran air tanah dan pengepaman.
Baca rencanaInfiltrasi dan Imbuhan Air Tanah
Air hujan tidak semuanya menjadi larian permukaan. Sebahagiannya meresap ke dalam tanah, bergerak melalui zon tidak tepu dan, dalam keadaan yang sesuai, menambah simpanan air tanah melalui proses imbuhan.
Baca rencanaVent Hidroterma dan Ekosistem Laut Dalam
Di dasar laut yang gelap, air laut meresap ke dalam kerak, dipanaskan oleh batuan panas, kemudian keluar semula melalui bukaan hidroterma sambil membawa mineral dan bahan kimia, lalu menyokong ekosistem yang memperoleh tenaga tanpa bergantung secara langsung pada cahaya Matahari.
Baca rencanaEl Niño dan La Niña — Dua Fasa Lautan, Kesan Berbeza
Pada sesetengah tahun, beberapa bahagian dunia mengalami kemarau panjang, manakala pada tahun-tahun lain, kawasan yang sama mengalami hujan lebat dan banjir. Corak ini bukan rawak sepenuhnya kerana sering berkait dengan fenomena semula jadi berkitar di Lautan Pasifik yang dipanggil El Niño dan La Niña, yang mengubah kebarangkalian kemarau atau hujan lebat di banyak kawasan.
Baca rencanaKenapa Nafas Kelihatan dalam Udara Sejuk?
Udara hembusan mengandungi wap air yang tidak kelihatan. Apabila hembusan hangat dan lembap bercampur dengan udara sejuk, campuran itu boleh menjadi cukup sejuk untuk membentuk titisan air halus yang menyerakkan cahaya.
Baca rencanaKenapa Cermin Bilik Air Berkabus?
Cermin bilik air kelihatan berkabus apabila wap air daripada udara lembap memeluwap menjadi titisan air halus pada permukaan cermin yang lebih sejuk.
Baca rencanaKenapa Sungai Berliku-liku?
Sungai di kawasan landai jarang kekal sebagai garis lurus. Apabila satu selekoh kecil terbentuk, pola aliran, hakisan dan pemendapan boleh menguatkannya sehingga saluran sungai beransur-ansur berliku dan berpindah merentasi dataran banjir.
Baca rencanaBagaimana Fosil Terbentuk?
Bagaimanakah tulang dan kayu menjadi fosil? Dalam sesetengah proses pemfosilan, mineral daripada air bawah tanah mengisi liang atau menggantikan bahan asal, lalu membantu mengekalkan struktur organisma purba.
Baca rencanaBagaimana Mata Air Terbentuk?
Air yang keluar dari celah batu di lereng bukit bukan semestinya datang dari sungai tersembunyi. Mata air terbentuk apabila air bawah tanah mempunyai laluan semula jadi untuk muncul di permukaan.
Baca rencanaDinamo Bumi dan Medan Magnetnya
Bumi mempunyai medan magnet yang cukup kuat untuk mengarahkan jarum kompas dan melindungi kita daripada zarah bercas daripada angin suria. Ramai menganggap ini kerana teras Bumi ialah sebuah "jongkong besi raksasa" seperti magnet biasa. Tetapi ini sebenarnya tidak mungkin dari segi fizik.
Baca rencanaSesar Transform dan Gempa Bumi
Sesar transform ialah sempadan tempat dua plat tektonik menggelongsor secara mendatar antara satu sama lain. Tegasan yang terkumpul pada bahagian sesar yang terkunci boleh dilepaskan sebagai gempa bumi.
Baca rencanaGelombang P dan S
Gelombang P dan S membawa tenaga gempa melalui bahagian dalam Bumi dengan gerakan dan kelajuan berbeza, lalu membolehkan ahli seismologi menyiasat struktur yang tidak dapat dilihat secara langsung.
Baca rencanaMengapa Gunung Berapi Meletus?
Sesetengah gunung berapi meletus secara ganas dan tiba-tiba, manakala yang lain mengalirkan lava secara perlahan selama berbulan-bulan. Perbezaan gaya letusan bukan hanya bergantung pada tekanan, tetapi juga sifat magma dan cara gas dibebaskan.
Baca rencanaPemantauan Gunung Berapi
Ahli sains memantau gempa, perubahan bentuk tanah, gas dan suhu di gunung berapi untuk menilai sama ada keadaannya berubah, tetapi pemantauan memberi amaran berasaskan kebarangkalian, bukan ramalan tepat tentang saat letusan.
Baca rencanaKelikatan Magma dan Gaya Letusan
Kelikatan magma mempengaruhi kemudahan gas keluar dan cara magma bergerak, lalu menjadi salah satu faktor utama yang membentuk gaya letusan gunung berapi.
Baca rencanaZon Subduksi, Gempa dan Gunung Berapi
Zon subduksi ialah sempadan konvergen tempat satu plat tektonik menyusup ke bawah plat lain, membentuk sistem yang berkait dengan palung laut, gempa bumi dan lengkok gunung berapi.
Baca rencanaPerebakan Dasar Laut dan Kerak Samudera
Kerak samudera baharu terbentuk di rabung tengah samudera lalu bergerak menjauhi paksi rabung, meninggalkan rekod umur dan kemagnetan yang membantu menguji tektonik plat.
Baca rencanaPenyebaran Dasar Laut dan Subduksi
Dasar laut sentiasa diperbaharui: kerak samudera terbentuk di permatang tengah laut, bergerak bersama plat, dan sebahagiannya kembali ke mantel di zon subduksi.
Baca rencanaPemekaran Dasar Laut dan Jalur Magnet
Kerak lautan baharu terbentuk di permatang tengah lautan, bergerak menjauhi paksi pemekaran dan merekod perubahan medan magnet Bumi dalam batuan basalt.
Baca rencanaJalur Magnet Dasar Laut
Jalur magnet pada kerak lautan merekod pembalikan medan magnet Bumi dan menjadi bukti penting bahawa dasar laut terbentuk serta merebak dari permatang tengah laut.
Baca rencanaMembuktikan Bumi Bulat Sebelum Zaman Satelit
Lebih 2,200 tahun sebelum gambar Bumi diambil dari angkasa lepas, sarjana Yunani Eratosthenes menggunakan bayang Matahari dan geometri untuk menganggarkan lilitan Bumi dengan ketepatan yang mengagumkan.
Baca rencanaMengapa Tanah Boleh Kehilangan Kekuatan Semasa Gempa?
Semasa gegaran kuat, tanah berbutir yang longgar dan tepu air boleh kehilangan sebahagian besar kekuatannya apabila tekanan air di antara butiran meningkat. Fenomena ini dipanggil likuefaksi.
Baca rencanaKenapa Amaran Awal Gempa Bukan Ramalan Gempa?
Amaran awal gempa bumi bukan ramalan sebelum gempa berlaku. Sistem mengesan gempa yang sudah bermula, kemudian cuba menghantar amaran lebih cepat daripada gelombang gegaran yang masih bergerak menuju sesuatu lokasi.
Baca rencanaGelombang Seismik dan Struktur Dalaman Bumi
Gelombang seismik daripada gempa bumi berubah kelajuan, arah dan kebolehan merambat apabila melalui bahan yang berbeza, lalu menjadi salah satu bukti utama tentang struktur dalaman Bumi.
Baca rencanapH Tanah dan Ketersediaan Nutrien
pH tanah mempengaruhi tindak balas kimia, aktiviti mikroorganisma dan ketersediaan nutrien kepada tumbuhan.
Baca rencanaTermoklin dan Lapisan Suhu Lautan
Termoklin ialah zon peralihan dalam lautan yang suhunya berubah dengan cepat mengikut kedalaman, memisahkan air permukaan yang lebih hangat daripada air dalam yang lebih sejuk.
Baca rencanaPeredaran Termohalin dan Ketumpatan Air Laut
Perbezaan suhu dan kemasinan mengubah ketumpatan air laut serta membantu menggerakkan peredaran laut dalam yang memindahkan air dan haba antara lembangan samudera.
Baca rencanaPenaikan Air Laut Dalam dan Produktiviti Pesisir
Penaikan air laut dalam membawa air yang lebih sejuk dan kaya nutrien ke permukaan apabila air permukaan dialihkan, lalu boleh meningkatkan produktiviti biologi di kawasan pesisir tertentu.
Baca rencanaJulangan Air Laut dan Nutrien
Julangan air membawa air bawah permukaan yang lazimnya lebih sejuk dan kaya dengan nutrien ke lapisan bercahaya, lalu boleh meningkatkan produktiviti biologi di laut.
Baca rencanaMengapa Awan Lentikular Kelihatan Pegun di Sebalik Gunung?
Awan lentikular yang seolah-olah tergantung di tempat yang sama sebenarnya terbentuk apabila udara lembap mengalir melalui gelombang atmosfera di sekitar kawasan pergunungan.
Baca rencanaPentarikhan Radiometrik dan Jam Geologi
Pereputan isotop radioaktif yang berlaku pada kadar terukur membolehkan ahli sains menganggarkan usia batuan dan peristiwa geologi.
Baca rencanaKenapa Laut Mengalami Pasang Surut?
Paras laut naik dan turun secara berkala terutama kerana daya pasang surut yang terhasil daripada perbezaan tarikan graviti Bulan merentasi Bumi. Matahari turut menyumbang, manakala bentuk pantai dan dasar laut menentukan corak sebenar di sesuatu tempat.
Baca rencanaIsotop Stabil sebagai Penjejak Air
Perbezaan kecil dalam nisbah isotop hidrogen dan oksigen dalam molekul air membolehkan saintis menjejak sumber, percampuran dan sejarah fizikal air dalam kitaran hidrologi.
Baca rencanaHukum Darcy dan Aliran Air Tanah
Hukum Darcy menyatakan bahawa kadar air mengalir melalui bahan berliang berkadar dengan kecerunan hidraulik dan dengan kemudahan bahan itu menghantar air.
Baca rencanaAkuifer: Ruang Pori dan Aliran Air Bawah Tanah
Akuifer menyimpan dan mengalirkan air melalui liang serta rekahan batuan, tetapi banyaknya ruang kosong tidak semestinya bermakna air dapat bergerak dengan mudah.
Baca rencanaMengapa Kompas Tidak Sentiasa Menunjuk Utara Benar?
Jarum kompas bertindak balas terhadap medan magnet Bumi di tempat kita berada, bukan terus kepada Kutub Utara geografi. Sebab itu arah kompas boleh menyimpang daripada utara benar.
Baca rencanaLandskap Karst dan Lubang Benam
Landskap karst terbentuk apabila air melarutkan batuan mudah larut dan memperbesar rekahan menjadi saluran, gua, mata air dan lekukan yang boleh berkembang menjadi lubang benam.
Baca rencanaMetamorfisme Batuan: Haba, Tekanan dan Mineral
Batuan boleh berubah jauh di bawah permukaan apabila suhu, tekanan dan bendalir mengubah mineral serta teksturnya tanpa mencairkan keseluruhan batuan.
Baca rencanaKitaran Batuan: Igneus, Enapan dan Metamorfik
Batuan di Bumi tidak kekal dalam satu bentuk. Peleburan, penyejukan, luluhawa, hakisan, pemendapan, penimbusan, haba dan tekanan boleh mengubah bahan batuan melalui pelbagai laluan sepanjang masa geologi.
Baca rencanaPaleomagnetisme dan Jalur Magnet Dasar Laut
Batuan gunung berapi boleh menyimpan arah medan magnet Bumi ketika menyejuk, lalu meninggalkan rekod perubahan polariti dan pergerakan dasar laut.
Baca rencanaIsostasi: Keseimbangan Apungan Litosfera Bumi
Permukaan Bumi tidak berada pada ketinggian tetap untuk selama-lamanya. Pada skala geologi, ketebalan dan ketumpatan litosfera serta perubahan beban di atasnya mempengaruhi bagaimana kerak mencapai keseimbangan apungan yang disebut isostasi.
Baca rencanaPembiasan Atmosfera: Apabila Udara Membengkokkan Cahaya
Pembiasan atmosfera berlaku apabila laluan cahaya membengkok melalui lapisan udara yang mempunyai indeks biasan berbeza.
Baca rencanaTakat Embun: Apabila Udara Mencapai Ketepuan Wap Air
Takat embun ialah suhu yang perlu dicapai udara melalui penyejukan pada tekanan hampir tetap sebelum menjadi tepu terhadap wap air dan pemeluwapan boleh bermula.
Baca rencanaLapisan Sempadan Atmosfera
Lapisan sempadan atmosfera ialah bahagian atmosfera paling hampir dengan permukaan Bumi, tempat geseran, pemanasan dan penyejukan permukaan mempengaruhi angin, suhu serta pencampuran udara secara langsung.
Baca rencanaKenapa Awan Tidak Terus Jatuh sebagai Hujan?
Awan mengandungi titisan air dan kristal ais, tetapi zarah ini sangat kecil. Ia boleh jatuh perlahan relatif kepada udara sambil arus udara dan gerakan atmosfera mengekalkannya di kawasan awan. Apabila zarah membesar secukupnya, pemendakan boleh terbentuk.
Baca rencanaKenapa Awan Kelihatan Putih?
Awan mengandungi titisan air atau hablur ais yang menyebarkan pelbagai panjang gelombang cahaya tampak dengan agak serupa. Campuran cahaya yang tersebar itu membuatkan banyak awan kelihatan putih, manakala awan tebal boleh tampak kelabu atau gelap.
Baca rencanaKitar Ozon Stratosfera
Lapisan ozon wujud kerana molekul ozon di stratosfera sentiasa dibentuk dan dimusnahkan melalui tindak balas yang digerakkan oleh cahaya ultraungu.
Baca rencanaEmpat Musim dan Kecondongan Bumi
Ramai menganggap musim panas berlaku kerana Bumi lebih dekat dengan Matahari, dan musim sejuk kerana Bumi lebih jauh. Sebenarnya, Bumi berada paling dekat dengan Matahari pada awal Januari, tengah-tengah musim sejuk di hemisfera utara. Punca sebenar empat musim ialah kecondongan paksi Bumi, bukan jaraknya daripada Matahari.
Baca rencanaBagaimana Gunung Berlipat Terbentuk?
Banjaran seperti Himalaya tidak terbentuk daripada letusan gunung berapi, tetapi daripada pemampatan dan pelipatan kerak Bumi apabila dua benua bertembung secara perlahan selama berjuta-juta tahun.
Baca rencanaBagaimana Embun Beku Terbentuk?
Embun beku tidak semestinya bermula sebagai titisan embun yang membeku. Dalam keadaan sesuai, wap air boleh membentuk kristal ais terus pada permukaan yang cukup sejuk.
Baca rencanaBagaimana Embun Terbentuk?
Embun terbentuk apabila permukaan menyejuk sehingga cukup dingin untuk menyebabkan wap air berhampiran permukaan memeluwap menjadi titisan air.
Baca rencanaKesan Rumah Hijau: Mengapa Atmosfera Menyimpan Haba?
Kesan rumah hijau sering disebut dalam perbincangan tentang perubahan iklim, tetapi bagaimana sebenarnya gas seperti karbon dioksida boleh "memerangkap" haba di atmosfera Bumi? Kesan ini bukan sekadar menyerupai selimut yang menutup Bumi secara fizikal.
Baca rencanaKesan Coriolis dan Laluan Bendalir
Putaran Bumi menyebabkan gerakan udara dan air yang merentasi permukaan kelihatan membelok apabila diperhatikan dalam kerangka yang turut berputar bersama Bumi.
Baca rencanaKenapa Tanah Berbau Selepas Hujan?
Bau tanah selepas hujan datang daripada sebatian di tanah dan tumbuhan yang dibawa ke udara, termasuk geosmin yang dihasilkan oleh mikroorganisma tanah.
Baca rencanaKenapa Pakaian Cepat Kering Bila Berangin?
Angin mempercepat pengeringan dengan menggantikan udara lembap berhampiran kain dengan udara yang biasanya kurang tepu oleh wap air, lalu membantu penyejatan berterusan.
Baca rencanaKenapa Langit Merah Ketika Matahari Terbenam?
Ketika Matahari hampir di ufuk, cahayanya melalui laluan atmosfera yang lebih panjang. Cahaya berpanjang gelombang pendek lebih banyak terserak keluar daripada laluan terus, lalu cahaya yang sampai dari arah Matahari menjadi lebih kaya dengan kuning, jingga dan merah.
Baca rencanaKenapa Angin Bertiup?
Angin ialah udara yang bergerak apabila perbezaan tekanan menghasilkan daya, kemudian putaran Bumi dan geseran mengubah arah serta kelajuannya.
Baca rencanaMengapa Terdapat Pelbagai Jenis Awan?
Awan boleh kelihatan seperti lapisan kelabu rata yang menutupi seluruh langit, timbunan putih yang menjulang tinggi seperti kapas, atau jalur nipis berbulu di angkasa. Bentuk awan bukanlah rawak, tetapi memberikan petunjuk tentang keadaan dan pergerakan udara pada ketinggian tertentu.
Baca rencanaBagaimana Fasa Bulan Terbentuk?
Fasa Bulan bukan disebabkan bayang-bayang Bumi. Matahari sentiasa menerangi kira-kira separuh Bulan, sementara bahagian yang dapat kita lihat berubah apabila Bulan mengorbit Bumi.
Baca rencanaKabus, Awan Dekat Permukaan Bumi
Kabus boleh muncul secara tiba-tiba pada waktu pagi, menyelubungi kawasan dengan lapisan putih tebal yang menghadkan penglihatan kepada beberapa meter sahaja. Pada asasnya, kabus ialah awan yang terbentuk pada atau berhampiran permukaan Bumi, bukannya lebih tinggi di atmosfera.
Baca rencanaKenapa Kita Nampak Kilat Dahulu, Kemudian Baru Dengar Guruh?
Kilat dan guruh berpunca daripada nyahcas elektrik yang sama, tetapi cahaya sampai ke mata jauh lebih cepat daripada bunyi sampai ke telinga. Sebab itu kita biasanya nampak kilat dahulu dan mendengar guruh beberapa saat kemudian.
Baca rencanaTekanan Atmosfera dan Ketinggian
Tekanan atmosfera berkait dengan berat lajur udara di atas sesuatu tempat. Apabila ketinggian bertambah, jumlah udara di atas kita berkurang dan tekanan lazimnya menurun.
Baca rencanaKenapa Ada Gempa Bumi?
Plat tektonik Bumi sentiasa bergerak, tetapi pergerakan itu biasanya terlalu perlahan untuk dirasai, cuma beberapa sentimeter setahun sahaja, lebih kurang kadar kuku jari tangan tumbuh. Jadi kenapa gempa bumi boleh berlaku secara tiba-tiba dan ganas?
Baca rencana