Glosari Sains

Ciri atau tingkah laku yang membantu organisma bertahan dan membiak dalam persekitarannya. Adaptasi terhasil melalui pemilihan semula jadi dan boleh bersifat struktur (contoh: paruh burung), tingkah laku (contoh: migrasi) atau fisiologi (contoh: fotosintesis C4).

Nisbah cahaya yang dipantulkan oleh sesuatu permukaan kepada jumlah cahaya yang jatuh padanya, dengan nilai antara 0 dan 1. Salji segar mempunyai albedo tinggi, manakala laut dan tanah gelap mempunyai albedo rendah.

Magnitud maksimum penyelewengan gelombang dari kedudukan keseimbangan. Amplitud menentukan keamatan atau tenaga gelombang, dan dalam gelombang bunyi berkaitan dengan kelantangan.

Aliran berterusan zarah bercas (terutamanya elektron dan proton) yang dipancarkan dari korona Matahari. Angin suria berinteraksi dengan medan magnet Bumi dan menyebabkan aurora di kutub.

Protein Y-shaped yang dihasilkan oleh sel B plasma untuk mengenal pasti dan meneutralkan bahan asing (antigen) seperti bakteria dan virus. Setiap antibodi khusus kepada antigen tertentu.

Kadar pengaliran cas elektrik melalui pengalir, iaitu bilangan cas per unit masa. Diukur dalam Ampere (A), iaitu Coulomb per second (C/s).

Asid ialah bahan yang menyumbang ion hidrogen (H⁺) apabila dilarutkan dalam air, menyebabkan larutan bersifat masam. Tahap keasidan diukur menggunakan skala pH di mana nilai rendah menunjukkan keasidan tinggi.

Molekul organik yang merupakan bina asas protein, mengandungi sekurang-kurangnya satu kumpulan amino (NH₂) dan satu kumpulan karboksil (COOH). Terdapat 20 asid amino standard yang membina protein dalam sel.

Batu angkasa pepejal yang mengorbit Matahari, terutamanya terdapat dalam tali pinggang asteroid antara orbit Mars dan Jupiter. Asteroid berbeza dari segi saiz, bentuk dan komposisi.

Atmosfera ialah lapisan gas yang mengelilingi sesuatu jasad angkasa, termasuk Bumi. Atmosfera Bumi melindungi kehidupan dengan menyerap radiasi berbahaya dan mengekalkan suhu yang sesuai.

Unit terkecil sesuatu unsur yang masih mengekalkan identiti kimia unsur tersebut. Terdiri daripada nukleus atom yang mengandungi proton dan, untuk kebanyakan atom, neutron, serta elektron yang berinteraksi dengan nukleus.

Adenosina trifosfat, molekul yang membawa tenaga boleh guna untuk proses sel. ATP terhasil melalui respirasi selular dan digunakan untuk kerja sel seperti pemindahan bahan, kontraksi otot dan sintesis molekul.

Organisma unisel yang tidak mempunyai nukleus yang dikelilingi membran. Bakteria wujud di pelbagai persekitaran dan memainkan peranan penting dalam ekosistem.

Batuan ialah bahan pepejal semula jadi yang membentuk kerak Bumi, terdiri daripada mineral atau mineraloid. Batuan diklasifikasikan kepada tiga kumpulan utama berdasarkan cara pembentukannya.

Jasad angkasa yang memancarkan cahaya dan haba hasil daripada tindak balas nuklear. Bintang dalam urutan utama menghasilkan tenaga melalui pelakuran hidrogen, manakala sisa bintang seperti bintang neutron dan kerdil putih tidak lagi menjalankan pelakuran.

Gelombang mekanikal yang dihasilkan oleh getaran objek. Bunyi memerlukan medium (seperti udara, air atau pepejal) untuk merambat dan tidak boleh merambat dalam vakum.

Bentuk radiasi elektromagnet yang boleh dilihat oleh mata manusia. Dalam medium yang sekata, cahaya merambat dalam garis lurus dan boleh dibiaskan, dipantulkan atau diserap.

Campuran ialah gabungan dua atau lebih bahan yang tidak bergabung secara kimia dan boleh dipisahkan melalui kaedah fizikal seperti penapisan atau pendidihan. Komposisi campuran boleh berubah-beza.

Keadaan atmosfera pada masa tertentu di sesuatu tempat, termasuk suhu, kelembapan, hujan, angin dan awan.

Daya ialah kuantiti vektor yang menyatakan interaksi fizikal yang boleh menyebabkan perubahan pada pergerakan atau bentuk objek. Daya mempunyai magnitud dan arah, dan diukur dalam unit SI iaitu Newton (N). Contoh termasuk daya graviti, geseran, dan elektromagnet.

Asid deoksiribonukleik, molekul yang membawa maklumat genetik dalam hampir semua organisma hidup. DNA mempengaruhi sifat dan ciri sesuatu organisma melalui interaksi dengan faktor lain.

Unit ekologi yang terdiri daripada semua organisma hidup dan persekitaran fizikal yang berinteraksi sebagai satu sistem. Tenaga dan bahan mengalir melalui ekosistem melalui rantaian makanan dan kitaran biogeokimia.

Eksoplanet ialah planet yang mengorbit bintang selain Matahari, dikesan melalui kesan graviti atau penurunan cahaya semasa transit. Kebanyakan eksoplanet ditemui menggunakan kaedah transit dan halaju jejari.

Magnet yang dihasilkan oleh arus elektrik melalui gegelung wayar. Medan magnet yang dihasilkan boleh dikawal dengan menukar arus elektrik. Digunakan dalam motor, transformer dan peralatan perubatan.

Elektron ialah zarah bercas negatif yang wujud dalam kawasan kebarangkalian (orbital) di sekeliling nukleus atom mengikut model kuantum. Jumlah dan susunan elektron menentukan sifat kimia sesuatu unsur.

Enzim ialah pemangkin biologi yang mempercepatkan tindak balas kimia dalam sel tanpa digunakan sendiri. Kebanyakan enzim ialah protein, tetapi sesetengah (dipanggil ribozim) ialah RNA yang turut berfungsi sebagai pemangkin. Setiap enzim mempunyai tapak aktif yang khusus kepada substrat tertentu berdasarkan bentuk tiga dimensinya.

Proses perubahan cecair kepada wap akibat haba. Evaporasi berlaku pada semua suhu tetapi lebih cepat pada suhu yang lebih tinggi.

Evolusi ialah perubahan ciri spesies merentasi generasi melalui variasi genetik yang disebabkan oleh mutasi, pengaliran gen, dan pilihan semula jadi. Evolusi bukan proses linear menuju kesempurnaan tetapi tindak balas terhadap tekanan persekitaran semasa.

Proses metabolisme yang menukarkan gula atau karbohidrat kepada produk seperti alkohol atau asid oleh mikroorganisma (seperti yis atau bakteria). Fermentasi membolehkan pembawa elektron (seperti NAD⁺) dijana semula supaya metabolisme boleh diteruskan tanpa rantaian pemindahan elektron.

Proses penghasilan ATP dalam mitokondria menggunakan tenaga yang dibebaskan semasa pemindahan elektron melalui rantaian pemindahan elektron. Gradien proton melintasi membran dalaman memacu ATP sintase untuk menghasilkan ATP.

Bukti fizikal atau kesan aktiviti organisma purba yang terperangkap dan terpelihara dalam batuan. Fosil termasuk rangka, kesan tinggal laku, dan jejak tapak kaki yang membantu kita memahami sejarah kehidupan.

Lapisan permukaan Matahari yang memancarkan kebanyakan cahaya yang kita lihat. Suhu sekitar 5,500 °C; granulasi dan bintik Matahari terbentuk dan hilang di fotosfera.

Proses penukaran tenaga cahaya kepada tenaga kimia oleh organisma yang mengandungi klorofil, termasuk pemfiksian karbon daripada karbon dioksida. Produk segera berbeza mengikut laluan fotosintesis; sesetengah menghasilkan glukosa manakala sesetengah yang lain menghasilkan molekul organik lain.

Frekuensi ialah bilangan kitaran atau getaran per unit masa, diukur dalam Hertz (Hz). Frekuensi berkaitan songsang dengan panjang gelombang bagi sesuatu jenis gelombang.

Galaksi ialah sistem yang terdiri daripada jutaan atau berbilion bintang, gas, debu, dan material gelap yang diikat bersama oleh graviti. Bumi terletak dalam galaksi Bima Saka yang berbentuk lingkaran.

Gelombang ialah gangguan yang membawa tenaga melalui ruang atau medium tanpa memindahkan jirim secara kekal. Gelombang mekanikal (seperti bunyi) memerlukan medium untuk merambat, manakala ada gelombang (seperti cahaya dan gelombang graviti) yang tidak memerlukan medium. Gelombang boleh membentuk dan mengalami pantulan, pembiasan, dan interferens.

Gelombang tenaga yang merambat melalui Bumi akibat gempa bumi, letusan gunung berapi atau sumber lain. Terbahagi kepada gelombang badan (P dan S) dan gelombang permukaan. Digunakan untuk mengkaji struktur dalaman Bumi.

Gempa bumi ialah gegaran mendadak pada kerak Bumi yang disebabkan oleh pelepasan tenaga terkumpul di sepanjang sesar atau kawasan tekanan tektonik. Gempa bumi diukur menggunakan skala magnitud momen.

Gen ialah unit pewarisan sifat yang terdiri daripada urutan DNA pada lokus tertentu pada kromosom. Gen mempengaruhi fenotip melalui penghasilan protein dan RNA berfungsi, walaupun interaksi antara gen dan persekitaran turut mempengaruhi hasil akhir.

Daya yang menentang pergerakan relatif antara dua permukaan yang bersentuhan. Geseran statik menentang permulaan pergerakan manakala geseran kinetik menentang pergerakan yang sedang berlaku.

Gula ringkas (C₆H₁₂O₆) yang merupakan sumber tenaga utama untuk sel. Terhasil melalui fotosintesis dan dipecahkan melalui respirasi selular untuk menghasilkan ATP.

Perwakilan visual data atau hubungan matematik melalui titik (nod), garis (tepi) dan simbol pada sistem koordinat. Graf membantu mengenal pasti corak, trend dan hubungan dalam data.

Interaksi asas yang menentukan tarikan antara jisim. Dalam fizik klasik, graviti diterangkan sebagai daya tarikan antara objek bermassa. Dalam relativiti am, graviti diterangkan sebagai kelengkungan ruang-masa yang disebabkan oleh jisim dan tenaga.

Gunung berapi ialah bukit atau gunung yang terbentuk apabila magma, abu, dan gas keluar dari dalam Bumi melalui pembukaan pada kerak. Letusan gunung berapi boleh membentuk tanah baharu tetapi juga mengancam nyawa.

Haba ialah tenaga yang dipindahkan antara dua jasad kerana perbezaan suhu. Secara pasif, haba mengalir dari jasad lebih panas ke jasad lebih sejuk sehingga kedua-duanya mencapai keseimbangan. Tetapi pam haba boleh memindahkan haba dari kawasan sejuk ke kawasan panas dengan bantuan kerja luar.

Proses penghancuran dan pengangkutan bahan batuan atau tanah oleh air, angin atau ais. Hakisan merupakan sebahagian semula jadi kitaran geologi.

Kadar perubahan kedudukan sesuatu objek mengikut masa. Halaju ialah kuantiti vektor yang mempunyai magnitud dan arah.

Hipotesis ialah penjelasan sementara bagi sesuatu fenomena yang boleh diuji melalui pemerhatian atau eksperimen. Hipotesis yang tidak disangkal oleh bukti boleh menjadi asas kepada teori saintifik.

Homeostasis ialah keupayaan organisma untuk mengekalkan keadaan dalaman yang stabil walaupun persekitaran luaran berubah. Proses ini melibatkan sistem maklum balas yang mengawal parameter seperti suhu dan pH.

Bahan kimia yang dihasilkan oleh kelenjar endokrin dan dihantar melalui darah untuk mengawal fungsi organ dan proses fisiologi seperti pertumbuhan, metabolisme dan pembiakan.

Hukum saintifik ialah pernyataan ringkas yang menerangkan hubungan kuantitatif yang konsisten dalam fenomena alam. Hukum tidak menjelaskan mengapa sesuatu berlaku tetapi menerangkan apa yang berlaku secara konsisten.

Pengongsian elektron antara atom untuk mencapai konfigurasi elektron yang stabil. Biasanya berlaku antara unsur bukan logam dengan perbezaan elektronegativiti yang kecil.

Keadaan cuaca jangka panjang bagi sesuatu kawasan, berdasarkan corak suhu, hujan, angin dan faktor lain yang direkodkan selama tempoh yang panjang.

Proses menjadikan seseorang kebal terhadap penyakit. Imunisasi boleh dicapai melalui vaksinasi, jangkitan semula jadi, atau pendedahan terhadap antibodi.

Keupayaan semula jadi objek untuk mengekalkan keadaan geraknya sama ada rehat atau bergerak dengan halaju malar. Inersia berkadar terus dengan jisim objek.

Fenomena apabila dua atau lebih gelombang bertindih dan digabungkan. Interferens membina berlaku apabila gelombang sefasa (amplitud bertambah), manakala interferens memusnahkan berlaku apabila gelombang bertentangan fasa.

Ion ialah atom atau kumpulan atom yang telah kehilangan atau memperoleh elektron, menyebabkannya mempunyai cas elektrik. Ion positif dipanggil kation manakala ion negatif dipanggil anion.

Isotop ialah atom unsur yang sama tetapi mempunyai bilangan neutron berbeza dalam nukleusnya. Isotop mempunyai sifat kimia yang serupa tetapi berbeza dari segi jisim dan kestabilan.

Jisim ialah sukatan rintangan terhadap pecutan (inersia) sesuatu objek dan juga menentukan kekuatan daya graviti yang dialaminya. Jisim berbeza daripada berat: jisim kekal tetap manakala berat berubah mengikut medan graviti.

Nisbah perubahan sesuatu kuantiti terhadap perubahan masa. Contoh: kadar aliran ialah isipadu per unit masa; kadar pertumbuhan ialah peratusan perubahan per tahun.

Molekul organik yang terdiri daripada karbon, hidrogen dan oksigen dengan nisbah O:H biasanya 1:2. Termasuk gula ringkas, kanji dan selulosa. Berfungsi sebagai sumber tenaga dan komponen struktur sel.

Gas tidak berwarna (CO₂) yang terhasil daripada pembakaran dan respirasi. Karbon dioksida diserap oleh tumbuhan semasa fotosintesis dan merupakan gas rumah hijau yang penting, walaupun wap air juga menyumbang ketara kepada kesan rumah hijau.

Ukuran kemungkinan sesuatu peristiwa berlaku, bernilai antara 0 (mustahil) dan 1 (pasti berlaku). Kebarangkalian dihitung sebagai nisbah bilangan outcome yang berpihak kepada jumlah kes yang mungkin.

Sifat bahan yang menunjukkan seberapa mudah haba mengalir melaluinya secara pengaliran. Logam seperti kuprum mempunyai kekonduksian terma tinggi, manakala kayu dan polistirena mempunyai kekonduksian terma rendah.

Jumlah wap air dalam udara, diukur sebagai kelembapan mutlak (jisim wap air per isipadu udara) atau kelembapan relatif (nisbah wap air sebenar kepada kapasiti maksimum). Kelembapan mempengaruhi cuaca dan keselesaan.

Lapisan paling luar Bumi yang nipis dan pepejal, terdiri daripada batuan silikat. Kerak benua (granit) lebih tebal dan kurang ketumpatan berbanding kerak lautan (basalt).

Pemindahan tenaga apabila daya bertindak pada objek yang bergerak melalui sesuatu jarak. Kerja = daya × jarak × cos θ. Diukur dalam Joule (J).

Perubahan frekuensi gelombang yang diperhatikan apabila sumber atau pemerhati bergerak relatif antara satu sama lain. Contoh: bunyi siren ambulans yang lebih tinggi apabila menghampiri dan lebih rendah apabila menjauhi.

Proses semula jadi di mana gas rumah hijau (termasuk wap air, karbon dioksida dan metana) menyerakkan semula haba inframerah yang dipancarkan permukaan Bumi, mengekalkan suhu yang sesuai untuk kehidupan.

Jisim per unit volume sesuatu bahan (ρ = m/V). Ketumpatan menentukan sama ada objek terapung atau tenggelam dalam bendalir mengikut Prinsip Archimedes.

Kitaran air ialah peredaran berterusan air antara lautan, atmosfera, dan daratan melalui proses penyejukan, pemeluwapan, pemendakan, dan pengaliran. Proses ini mengekalkan bekalan air tawar di permukaan Bumi.

Kristal ialah pepejal yang mempunyai struktur atom, molekul, atau ion yang disusun dalam corak berulang tiga dimensi. Bentuk luaran kristal mencerminkan susunan mikroskopik zarah-zarah penyusunnya.

Kromosom ialah struktur DNA tergulang yang membawa maklumat genetik dalam sel. Semasa pembelahan sel, kromosom memastikan setiap anak sel menerima salinan maklumat genetik yang lengkap dan tepat.

Kadar pemindahan atau penukaran tenaga. Diukur dalam Watt (W) iaitu Joule per second. Kuasa menunjukkan betapa cepatnya tenaga digunakan atau dipindahkan.

Campuran homogen yang terdiri daripada zat terlarut yang tersebar sekata dalam pelarut. Larutan bersifat telus dan komposisinya seragam di seluruh campuran.

Lautan ialah jisim air masin yang luas dan mendalam yang meliputi sebahagian besar permukaan Bumi. Lautan memainkan peranan penting dalam mengawal iklim global dan menyokong pelbagai ekosistem.

Magma yang telah keluar ke permukaan Bumi melalui pembukaan gunung berapi. Lava menyejuk dan membentuk batuan igneous apabila pepejal; suhu dan komposisinya menentukan tekstur batuan yang terhasil.

Kumpulan molekul organik yang tidak larut dalam air, termasuk lemak, minyak, fosfolipid dan sterol. Lipid berfungsi sebagai penyimpan tenaga, komponen membran sel dan pengangkut isyarat.

Kawasan ruang-masa dengan graviti yang sangat kuat sehingga tiada sesuatu, termasuk cahaya, boleh melarikan diri dari sempadan event horizon. Lohong hitam terhasil daripada runtuhan graviti bintang masif atau penggabungan objek padat.

Magma ialah cecair batu panas yang terbentuk daripada batuan cair atau separa cair di bawah kerak Bumi. Apabila magma keluar ke permukaan, ia dipanggil lava.

Lapisan batu pepejal panas dan kenyal di bawah kerak Bumi yang memanjang dari kedalaman sekitar 35 km hingga 2,900 km. Peredaran mantel yang perlahan mendorong pergerakan plat tektonik.

Matahari ialah bintang di pusat sistem suria yang menjadi sumber tenaga utama bagi kehidupan di Bumi. Matahari menghasilkan tenaga melalui pelakuran nuklir yang menukarkan hidrogen kepada helium.

Kawasan di sekeliling cas elektrik yang memberi daya elektrostatik pada cas ujian lain. Medan elektrik ialah medan vektor dengan unit Newton per Coulomb (N/C).

Medan magnet ialah medan vektor yang wujud di sekeliling bahan bermagnet dan mempengaruhi zarah bercas serta bahan magnet lain. Medan magnet Bumi melindungi planet daripada zarah berbahaya dari angkasa.

Proses pembelahan sel yang melibatkan dua kitaran pembelahan berturut-turut (meiosis I dan meiosis II) yang menghasilkan empat sel gamet dengan separuh bilangan kromosom berbanding sel induk. Meiosis menghasilkan kepelbagaian genetik melalui pindahan silang dan pembahagian bebas.

Membran sel ialah lapisan dwilipid yang membungkus sel dan mengawal laluan bahan masuk serta keluar sel. Membran ini bersifat selektif telus, membenarkan sesetengah molekul melalui manakala yang lain disekat.

Permukaan melengkung cecair dalam bekas sempit seperti tiub kaca. Air membentuk meniskus cekung kerana daya lekatan dengan kaca lebih kuat daripada daya kohesi antara molekul air, manakala merkuri membentuk meniskus cembung.

Metabolisme ialah jumlah semua tindak balas kimia yang berlaku dalam sel untuk mengekalkan kehidupan. Tindak balas anabolik membina molekul kompleks manakala tindak balas katabolik memecahkan molekul untuk melepaskan tenaga.

Bahan pepejal semula jadi yang terdiri daripada kimia tulen atau campuran kimia yang mempunyai struktur kristal tertentu. Mineral merupakan bina asas batuan dan berbeza dari segi komposisi, struktur dan sifat fizikal.

Mitokondria ialah organel sel yang menukarkan tenaga kimia daripada nutrien kepada tenaga boleh guna (ATP) melalui respirasi selular. Mitokondria menggunakan gradien proton melintasi membran dalaman untuk menghasilkan ATP melalui proses yang dipanggil fosforilasi oksidatif.

Mitosis ialah proses pembelahan sel yang menghasilkan dua anak sel genetik identik daripada satu sel induk. Mitosis berlaku dalam fasa berurutan dan penting untuk pertumbuhan serta pembaikan tisu.

Kumpulan dua atau lebih atom yang diikat bersama oleh ikatan kimia. Molekul mempunyai sifat yang berbeza daripada atom penyusunnya. Tidak semua sebatian kimia wujud sebagai molekul berasingan; sebatian ion wujud sebagai kisi ion berulang.

Momentum ialah hasil darab jisim sesebuah objek dengan halajunya, yang mewakili kuantiti gerakan objek tersebut. Momentum kekal dalam sistem tertutup di mana tiada daya luaran bertindak.

Perubahan pada urutan DNA yang boleh berlaku semasa pendedahan radiasi, kesilapan semasa penyalinan DNA atau pendedahan kepada bahan kimia mutagenik. Mutasi menjadi sumber variasi genetik yang diperlukan untuk evolusi.

Awan kosmik yang terdiri daripada gas (terutamanya hidrogen) dan debu. Nebula boleh menjadi tapak pembentukan bintang (nebula janaan) atau sisa letusan bintang (nebula planetar).

Sel saraf yang menyalurkan maklumat melalui isyarat elektrik (potensi tindakan) dan kimia (neurotransmitter). Terdiri daripada badan sel, dendrit untuk menerima isyarat dan akson untuk menghantar isyarat.

Zarah subatomik neutral yang terdapat dalam nukleus atom bersama proton. Neutron menambah jisim nukleus tanpa menambah cas dan membantu mengekalkan kestabilan nuklear.

Hubungan kuantitatif antara dua kuantiti yang menunjukkan berapa kali satu kuantiti mengandungi kuantiti yang lain. Nisbah boleh dinyatakan sebagai pecahan, perpuluhan atau bentuk a : b.

Nukleus ialah organel sel yang membungkus DNA dan mengawal aktiviti sel seperti pertumbuhan serta pembelahan. Nukleus dilindungi oleh membran dwilapis (envelok nuklear) yang ditembusi oleh pori nuklear untuk mengawal laluan maklumat antara DNA dan sitoplasma. Dalam konteks biologi, istilah ini berbeza daripada nukleus atom yang merujuk kepada bahagian tengah atom.

Unsur kimia (O) yang tidak berwarna dan tidak berbau. Oksigen digunakan oleh organisma aerobik dalam respirasi untuk menukarkan nutrien kepada tenaga, dan diperlukan untuk kebanyakan proses pembakaran.

Orbit ialah laluan elips yang dilalui oleh sesuatu jasad angkasa mengelilingi jasad lain akibat tarikan graviti. Bentuk orbit ditentukan oleh halaju jasad dan kekuatan medan graviti.

Jarak antara dua titik segerak berturut-turut pada gelombang, contohnya dari puncak ke puncak. Berkaitan songsang dengan frekuensi melalui persamaan v = fλ.

Perubahan arah gelombang apabila melantun dari permukaan tanpa merambat melaluinya. Hukum pantulan menyatakan sudut paduan sama dengan sudut pantulan, kedua-duanya diukur dari normal permukaan.

Organisma atau agen biologi yang boleh menyebabkan penyakit apabila menjangkiti hos. Termasuk virus, bakteria, kulat, parasit dan prion. Patogen berbeza dari segi cara pencegahan dan rawatan.

Kadar perubahan halaju sesuatu objek mengikut masa. Pecutan berlaku apabila halaju objek berubah, sama ada dalam magnitud atau arah.

Bahan yang melarutkan zat terlarut untuk membentuk larutan. Biasanya terdapat dalam kuantiti yang lebih besar berbanding zat terlarut. Air ialah pelarut yang paling biasa digunakan.

Bahan yang mempercepatkan tindak balas kimia tanpa digunakan sendiri dengan menyediakan laluan tenaga pengaktifan yang lebih rendah. Pemangkin boleh berbentuk logam, kompleks logam atau enzim biologi.

Perubahan arah gelombang apabila merambat dari satu medium ke medium lain dengan ketumpatan optik yang berbeza. Diukur oleh Hukum Snell: n₁ sin θ₁ = n₂ sin θ₂.

Pemboleh ubah ialah faktor yang nilainya boleh berubah atau dikawal dalam sesuatu eksperimen. Mengenal pasti pemboleh ubah adalah penting untuk mereka bentuk eksperimen yang sah dan boleh diulang.

Mekanisme evolusi di mana ciri yang meningkatkan keupayaan organisma untuk hidup dan membiak menjadi lebih lazim dalam populasi dari semasa ke semasa. Pemilihan semula jadi bertindak atas variasi sedia ada dalam populasi.

Penurunan pH laut akibat penyerapan karbon dioksida daripada atmosfera. Pengasidan laut menjejaskan organisma yang membina cengkerang kalsium karbonat seperti terumbu karang dan kerang.

Kehilangan elektron oleh atom, ion atau molekul dalam tindak balas kimia. Pengoksidaan sentiasa berlaku serentak dengan penurunan (pembahagian elektron) dalam tindak balas redoks.

Proses cecair bertukar menjadi gas pada permukaannya, pada suhu di bawah takat didih. Molekul yang bertenaga cukup tinggi terlepas daripada permukaan, dan cecair yang tinggal menjadi lebih sejuk.

pH ialah ukuran keasidan atau kealkalian sesuatu larutan berdasarkan kepekatan ion hidrogen. Skala pH berjulat daripada 0 hingga 14 pada suhu bilik (25 °C), di mana nilai 7 adalah neutral pada suhu tersebut. Julat ini berubah mengikut suhu; pada suhu yang lebih tinggi, nilai neutral pH berkurangan.

Bahan berwarna yang menyerap sebahagian panjang gelombang cahaya dan memantulkan yang lain, lalu memberi warna kepada sesuatu. Contohnya klorofil dalam daun dan melanin dalam kulit.

Jasad angkasa yang mengorbit bintang, mempunyai jisim yang mencukupi untuk menjadi bulat, dan mempunyai zon pengaruh yang dominan berbanding objek lain dalam orbitnya. Kriteria klasifikasi ini berdasarkan Sistem Suria dan mungkin tidak terpakai secara universal untuk eksoplanet.

Plat tektonik ialah kepingan besar kerak Bumi yang bergerak perlahan-lahan di atas mantel yang panas dan kenyal. Pergerakan plat menyebabkan gempa bumi, pembentukan gunung, dan perubahan bentuk muka bumi.

Kumpulan organisma spesies yang sama yang hidup dan berinteraksi dalam kawasan tertentu pada masa tertentu. Saiz dan kepadatan populasi dipengaruhi oleh kadar kelahiran, kematian, penghijrahan masuk dan penghijrahan keluar.

Protein ialah molekul makro yang terdiri daripada rantaian asid amino dan menjalankan pelbagai fungsi sel termasuk sebagai enzim, struktur, dan pengangkut. Susunan tiga dimensi protein menentukan fungsi spesifiknya.

Zarah subatomik bercas positif yang terdapat dalam nukleus atom. Bilangan proton dalam nukleus menentukan identiti kimia unsur dan dipanggil nombor atom.

Nilai wakil bagi sekumpulan data. Purata aritmetik dihitung dengan menjumlahkan semua nilai dan membahagikan dengan bilangan nilai. Median ialah nilai tengah, dan mod ialah nilai yang paling kerap berlaku.

Penguatan getaran atau amplitud apabila frekuensi luaran yang dikenakan sepadan dengan frekuensi tabii sesuatu sistem. Resonans boleh menyebabkan kerosakan struktur jika getaran tidak terkawal.

Proses pemecahan glukosa dan nutrien lain untuk menghasilkan ATP melalui glikolisis, kitaran Krebs dan fosforilasi oksidatif. Dalam sel eukariotik, glikolisis berlaku dalam sitoplasma manakala kitaran Krebs dan fosforilasi oksidatif berlaku dalam mitokondria.

Halangan terhadap pengaliran arus elektrik dalam pengalir. Ditakrifkan oleh Hukum Ohm: V = IR. Diukur dalam Ohm (Ω). Rintangan bergantung kepada bahan, panjang, luas keratan rentas dan suhu.

Asid ribonukleik, molekul yang terlibat dalam penghasilan protein dan pengawalan ekspresi gen. Sesetengah virus menggunakan RNA sebagai bahan genetik utama, manakala ribozim ialah RNA yang berfungsi sebagai pemangkin.

Saliniti ialah ukuran jumlah garam terlarut dalam air, biasanya dinyatakan sebagai peratusan atau bahagian per seribu. Saliniti mempengaruhi ketumpatan air laut dan menjadi pemangkin utama peredaran termohalin.

Objek angkasa semula jadi yang mengorbit planet atau benda langit lain. Tidak seperti satelit buatan manusia, satelit semula jadi terbentuk secara semula jadi melalui proses graviti atau penangkapan.

Sebatian ialah bahan yang terbentuk daripada dua atau lebih unsur yang bergabung dengan nisbah tetap melalui ikatan kimia. Sifat sebatian berbeza ketara daripada sifat unsur penyusunnya.

Unit asas kehidupan. Semua organisma hidup terdiri daripada sekurang-kurangnya satu sel. Struktur dalaman sel berbeza mengikut jenis organisma.

Retakan dalam kerak Bumi di mana blok batuan bergerak relatif antara satu sama lain akibat tekanan tektonik. Pergerakan tiba-tiba di sepanjang sesar menyebabkan gempa bumi.

Sistem pertahanan tubuh yang melindungi daripada jangkitan dan penyakit melalui mekanisme semula jadi dan adaptif. Termasuk kulit, mukus, sel darah putih dan antibodi yang bertindak secara berkoordinasi.

Bahan yang bertindak balas dengan enzim dan ditukarkan kepada hasil. Setiap enzim biasanya sepadan dengan substrat tertentu yang muat pada tapak aktifnya.

Suhu ialah sukatan tenaga terma sesuatu sistem yang berkaitan dengan tenaga kinetik purata zarah-zarah penyusunnya. Suhu menentukan arah pemindahan haba dan diukur dalam darjah Celsius, Fahrenheit, atau Kelvin.

Letusan bintang yang sangat berkuasa yang berlaku apabila bintang masif kehabisan bahan api nuklear atau menerima jisim tambahan daripada bintang rakan. Supernova menyebarkan elemen berat ke angkasa dan boleh meninggalkan bintang neutron atau lohong hitam.

Jarak yang ditempuh oleh cahaya dalam satu tahun kalendar, kira-kira 9.46 trilion kilometer (5.88 trilion batu). Tahun cahaya ialah unit jarak yang digunakan untuk mengukur jarak antara bintang dan galaksi, bukan unit masa.

Suhu apabila udara menjadi tepu dengan wap air semasa disejukkan pada tekanan tetap, lalu wap air mula memeluwap menjadi titisan embun.

Daya per unit panjang pada permukaan cecair yang menyebabkan permukaan itu bertingkah laku seperti lapisan elastik. Tegangan permukaan terhasil daripada daya tarikan antara molekul pada permukaan cecair.

Tekanan ialah daya per unit luas permukaan yang dikenakan ke atas sesuatu bahan. Dalam bendalir, tekanan bertambah dengan kedalaman dan bertindak sama dalam semua arah.

Tekanan darah ialah daya yang dikenakan oleh aliran darah terhadap dinding salur darah semasa jantung mengepam. Dua nombor tekanan darah mewakili tekanan semasa jantung mengepam dan semasa berehat.

Alat yang mengumpul dan membesarkan radiasi elektromagnet dari objek jauh, membolehkan pemerhatian bintang, planet dan benda langit lain. Teleskop boleh beroperasi dalam pelbagai panjang gelombang, termasuk optik, radio, dan sinar-X.

Keupayaan untuk melakukan kerja. Tenaga tidak boleh dicipta atau dimusnahkan, tetapi boleh ditukar daripada satu bentuk kepada bentuk lain.

Tenaga keupayaan ialah tenaga tersimpan dalam sesebuah objek disebabkan kedudukan atau keadaannya. Tenaga ini boleh ditukarkan kepada tenaga kinetik apabila objek bergerak.

Tenaga kinetik ialah tenaga yang dimiliki oleh objek akibat pergerakannya. Besarnya tenaga kinetik bergantung kepada jisim dan halaju objek serta bertambah apabila objek bergerak lebih laju.

Teori ialah penjelasan saintifik yang disokong oleh banyak bukti dan boleh meramalkan hasil pemerhatian baharu. Teori berbeza daripada andaian kerana ia telah diuji secara meluas dan konsisten dengan bukti sedia ada.

Tindak balas kimia ialah proses perubahan bahan asas kepada bahan baharu melalui pemutusan dan pembentukan ikatan kimia. Tenaga dibebaskan atau diserap semasa tindak balas berlaku.

Unsur ialah bahan tulen yang hanya mengandungi satu jenis atom dan tidak boleh dipecahkan kepada bahan lebih mudah dengan kaedah kimia biasa. Jadual berkala menyusun unsur mengikut nombor atom dan sifat kimia.

Bahan yang mengandungi antigen lemah atau mati yang merangsang sistem imun untuk menghasilkan pertahanan (imuniti) terhadap penyakit tertentu tanpa menyebabkan penyakit itu sendiri.

Agen berjangkit yang sangat kecil yang hanya boleh membiak di dalam sel hidup. Virus terdiri daripada bahan genetik (DNA atau RNA) yang diselubungi oleh protein, dan sesetengahnya mempunyai sampul lipid.

Beza keupayaan elektrik antara dua titik yang mendorong pengaliran arus elektrik. Diukur dalam Volt (V), iaitu Joule per Coulomb (J/C).

Bahan yang larut dalam pelarut untuk membentuk larutan. Zat terlarut boleh berbentuk pepejal (gula), cecair (alkohol) atau gas (karbon dioksida dalam air berkarbonat).