Unit & Pengukuran
Unit SI asas dan terbitan yang kerap digunakan dalam sains dan teknik, beserta awalan SI dan panduan membaca simbol unit.
Kuantiti & Unit
Kuantiti ialah sifat fizikal yang boleh diukur, seperti panjang, jisim, atau masa. Unit ialah nilai rujukan yang ditetapkan untuk mengukur kuantiti tersebut.
Contohnya, "panjang" ialah kuantiti, manakala "meter" ialah unit yang digunakan untuk mengukurnya. Apabila kita menulis 5 m, angka 5 ialah jumlah dan "m" ialah simbol unit meter.
Penukar Unit
Tukar nilai antara unit SI dan unit lazim, atau antara awalan SI. Faktor tepat dinyatakan di bawah hasil.
1. Unit Asas SI
Terdapat tujuh unit asas dalam Sistem Unit Antarabangsa. Semua unit terbitan SI boleh diturunkan daripada campuran tujuh unit asas ini.
| Kuantiti | Unit | Simbol |
|---|---|---|
| masa | saat | s |
| panjang | meter | m |
| jisim | kilogram | kg |
| arus elektrik | ampere | A |
| suhu termodinamik | kelvin | K |
| kuantiti bahan | mol | mol |
| keamatan berluminositi | kandela | cd |
2. Unit Terbitan Penting
Unit terbitan SI dibina daripada unit asas melalui hubungan aljabar. Berikut ialah unit terbitan yang paling kerap digunakan dalam sains dan teknik.
| Kuantiti | Unit | Simbol | Hubungan SI |
|---|---|---|---|
| frekuensi | hertz | Hz | s⁻¹ |
| daya | newton | N | kg⋅m⋅s⁻² |
| tekanan | pascal | Pa | N⋅m⁻² = kg⋅m⁻¹⋅s⁻² |
| tenaga | joule | J | N⋅m = kg⋅m²⋅s⁻² |
| kuasa | watt | W | J⋅s⁻¹ = kg⋅m²⋅s⁻³ |
| cas elektrik | coulomb | C | A⋅s |
| beza keupayaan elektrik | volt | V | W⋅A⁻¹ = kg⋅m²⋅s⁻³⋅A⁻¹ |
| rintangan elektrik | ohm | Ω | V⋅A⁻¹ = kg⋅m²⋅s⁻³⋅A⁻² |
| konduktans elektrik | siemens | S | Ω⁻¹ = kg⁻¹⋅m⁻²⋅s³⋅A² |
| fluks magnet | weber | Wb | V⋅s = kg⋅m²⋅s⁻²⋅A⁻¹ |
| ketumpatan fluks magnet | tesla | T | Wb⋅m⁻² = kg⋅s⁻²⋅A⁻¹ |
| kearuhan elektrik | henry | H | Wb⋅A⁻¹ = kg⋅m²⋅s⁻²⋅A⁻² |
| fluks berluminositi | lumen | lm | cd⋅sr |
| pencahayaan | lux | lx | lm⋅m⁻² = cd⋅sr⋅m⁻² |
| aktiviti pemangkinan | katal | kat | mol⋅s⁻¹ |
3. Awalan SI
Awalan SI membolehkan nilai yang sangat besar atau sangat kecil dinyatakan dengan cara yang mudah dibaca.
| Awalan | Simbol | Faktor | Contoh |
|---|---|---|---|
| quetta | Q | 10³⁰ | 1 Qs = 1 quettasaat |
| ronna | R | 10²⁷ | 1 Rg = 1 ronnagram |
| yotta | Y | 10²⁴ | 1 YB = 1 yottabait |
| zetta | Z | 10²¹ | 1 ZJ = 1 zettajoule |
| exa | E | 10¹⁸ | 1 EHz = 1 exahertz |
| peta | P | 10¹⁵ | 1 PW = 1 petawatt |
| tera | T | 10¹² | 1 TB = 1 terabait |
| giga | G | 10⁹ | 1 GHz = 1 gigahertz |
| mega | M | 10⁶ | 1 MW = 1 megawatt |
| kilo | k | 10³ | 1 kg = 1 kilogram |
| desi | d | 10⁻¹ | 1 dl = 1 desiliter |
| senti | c | 10⁻² | 1 cm = 1 sentimeter |
| mili | m | 10⁻³ | 1 mm = 1 milimeter |
| mikro | μ | 10⁻⁶ | 1 μm = 1 mikrometer |
| nano | n | 10⁻⁹ | 1 nm = 1 nanometer |
| piko | p | 10⁻¹² | 1 ps = 1 pikosaat |
| femto | f | 10⁻¹⁵ | 1 fm = 1 femtometer |
| atto | a | 10⁻¹⁸ | 1 as = 1 attosaat |
| zepto | z | 10⁻²¹ | 1 zg = 1 zeptogram |
| yocto | y | 10⁻²⁴ | 1 ys = 1 yoctosaat |
| ronto | r | 10⁻²⁷ | 1 rs = 1 rontosaat |
| quecto | q | 10⁻³⁰ | 1 qs = 1 quectosaat |
4. Cara Membaca Simbol Unit
Pendaraban: Simbol yang ditulis bersebelahan menunjukkan pendaraban. Contoh: kg⋅m⋅s⁻² dibaca "kilogram meter per saat kuasa dua".
Pembahagian: Tanda kuasa negatif menunjukkan pembahagian. Contoh: s⁻¹ dibaca "per saat".
Kuasa dua: Apabila unit dipangkatkan, kuasa ditulis sebagai superskrip. Contoh: m² dibaca "meter persegi", m³ dibaca "meter padu".
Simbol unit tidak berubah: Simbol unit tidak berubah walaupun dalam ayat. Ia tidak ditambah "s" untuk jamak dan tidak diakhiri dengan titik.
Huruf besar dan kecil: Awalan SI yang bernilai lebih dari satu (kilo dan ke atas) menggunakan huruf kecil. Unit yang dinamakan sempena orang sentiasa bermula dengan huruf besar (Newton, Pascal, dll).
Sumber utama
- BIPM, Le Système international d'unités (SI), edisi ke-9, v4.01 (2024)
- BIPM, SI base units
- BIPM, The seven defining constants of the SI