Kerjaya dalam Sains: Lebih Luas daripada Makmal

Apabila mendengar perkataan saintis, ramai orang membayangkan seseorang berkot putih di dalam makmal. Gambaran itu tidak salah, tetapi ia hanya mewakili sebahagian daripada dunia kerjaya sains. Ahli geosains boleh mengumpulkan sampel batuan di lapangan, ahli meteorologi mengkaji atmosfera dan cuaca, ahli biologi mengkaji organisma, manakala ahli astronomi menggunakan teleskop, komputer dan data untuk memahami alam semesta.

Dunia pekerjaan yang menggunakan ilmu sains juga lebih luas daripada pekerjaan yang mempunyai perkataan saintis pada namanya. Pangkalan MyJobProfile oleh Institut Maklumat dan Analisis Pasaran Buruh, Jabatan Perangkaan Malaysia, mengelaskan pelbagai pekerjaan sebagai pekerjaan berkaitan STEM, termasuk ahli fizik dan astronomi, ahli kimia, ahli geologi dan geofizik, ahli biologi, juruteknik serta pelbagai profesion teknikal.

Apa yang dilakukan dalam kerjaya sains?

Satu perkara yang menghubungkan banyak kerjaya sains ialah usaha memahami sesuatu menggunakan bukti. Seorang ahli mikrobiologi mungkin bertanya mikroorganisma apakah yang terdapat dalam sesuatu sampel. Seorang ahli geologi mungkin menyiasat perkara yang dapat diceritakan oleh batuan tentang sejarah sesuatu kawasan. Seorang ahli astronomi pula boleh mengkaji sifat bintang berdasarkan cahaya yang diterima oleh teleskop.

Soalan mereka berbeza, tetapi kerja tersebut sering melibatkan pemerhatian, pengukuran, analisis data, pengujian idea dan komunikasi hasil. Kemahiran ini bukan perkara yang hanya muncul di universiti. Kemahiran proses sains seperti memerhati, mengukur, menafsirkan data, membuat hipotesis dan mengeksperimen sudah mula dibina sejak pendidikan sekolah.

Jika anda suka hidupan

Biologi mengkaji hidupan pada pelbagai skala, daripada molekul di dalam sel hingga keseluruhan ekosistem. Daripada bidang yang luas ini muncul pengkhususan seperti mikrobiologi, zoologi, botani, ekologi dan genetik. Seorang ahli mikrobiologi boleh bekerja dengan mikroorganisma di makmal, manakala ahli ekologi mungkin menghabiskan sebahagian masa di lapangan untuk mengkaji hubungan antara organisma dan persekitarannya.

Jika anda ingin memahami Bumi

Batuan, gunung, gempa bumi, air bawah tanah dan sejarah Bumi semuanya menjadi bahan kajian dalam geosains. Ahli geosains boleh menggunakan kerja lapangan, sampel makmal, peta, imej dan data untuk memahami struktur serta proses Bumi. Dalam sistem MyJobProfile Malaysia, ahli geologi dan geofizik turut termasuk dalam kelompok pekerjaan berkaitan STEM.

Jika anda suka bahan dan tindak balas

Kimia cuba memahami bahan pada aras atom dan molekul serta bagaimana bahan berubah atau bertindak balas. Pengetahuan kimia digunakan dalam penyelidikan bahan, makanan, analisis alam sekitar, pembuatan, kawalan kualiti dan banyak industri lain. Sains bahan pula menghubungkan struktur bahan dengan sifat dan kegunaannya. Satu bidang ilmu boleh digunakan dalam banyak sektor pekerjaan.

Jika anda tertarik kepada angkasa

Kerjaya dalam sains angkasa tidak terhad kepada menjadi angkasawan. Ahli astronomi dan ahli fizik menggunakan pemerhatian, matematik, model dan komputer untuk mengkaji jirim, tenaga serta fenomena alam. Industri angkasa pula memerlukan kepakaran lain seperti kejuruteraan, elektronik, pengkomputeran, sains bahan dan sains atmosfera.

Jika anda suka nombor dan komputer

Sains moden menghasilkan banyak data. Ahli biologi menganalisis data genetik, ahli meteorologi menggunakan data atmosfera, ahli astronomi memproses data teleskop dan penyelidik iklim membina model komputer. Bidang seperti bioinformatik menunjukkan bagaimana biologi, statistik dan pengkomputeran boleh bertemu dalam satu pekerjaan. Sempadan antara disiplin sains tidak sentiasa setegas pembahagian mata pelajaran di sekolah.

Saintis bekerja di mana?

Makmal hanyalah satu tempat kerja. Bergantung pada bidang, seseorang yang menggunakan sains boleh bekerja di universiti dan institut penyelidikan, hospital, kilang, pejabat, pusat pengkomputeran, hutan, ladang, sungai, laut, tapak geologi atau balai cerapan. Malah satu pekerjaan boleh menggabungkan beberapa tempat. Ahli geosains, misalnya, boleh membahagikan masa antara pejabat, makmal dan kerja lapangan.

Adakah semua kerjaya sains memerlukan PhD?

Tidak. Tahap pendidikan yang diperlukan bergantung pada pekerjaan. Sesetengah kerjaya penyelidikan memerlukan pengajian lanjutan, tetapi dunia sains dan teknologi juga memerlukan juruteknik serta tenaga teknikal dengan laluan latihan yang berbeza. Di Malaysia, Lembaga Teknologis Malaysia (MBOT) mengiktiraf laluan juruteknik daripada kelayakan tertentu pada tahap sijil hingga diploma lanjutan, manakala laluan teknologis bermula pada tahap ijazah dan ke atas.

Data antarabangsa juga membezakan pekerjaan STEM yang memerlukan kepakaran teknikal tinggi tetapi tidak semestinya memerlukan ijazah sarjana muda untuk kemasukan. Namun syarat sebenar tidak boleh dipindahkan bulat-bulat antara negara. Kelayakan sesuatu kerjaya perlu disemak melalui institusi pendidikan, badan profesional atau majikan yang berkaitan.

Bagaimana hendak memilih?

Jangan mulakan hanya dengan nama pekerjaan. Cuba fikirkan persoalan yang paling menarik minat anda. Jika anda suka haiwan dan tumbuhan, teroka biologi. Jika anda tertarik kepada gunung dan gempa bumi, lihat geosains. Jika anda suka mengetahui mengapa bahan mempunyai sifat tertentu, teroka kimia dan sains bahan. Jika anda gemar nombor serta komputer, lihat bagaimana matematik dan pengkomputeran digunakan dalam penyelidikan.

Laluan kerjaya boleh dibayangkan sebagai rangkaian: minat membawa kepada bidang ilmu, bidang membina kemahiran, pendidikan atau latihan membuka pengalaman, dan pengalaman boleh membawa kepada beberapa jenis pekerjaan. Laluan itu tidak semestinya lurus. Seseorang juga boleh bermula dalam satu bidang dan kemudian bekerja di persimpangan beberapa disiplin.

Sains juga memerlukan orang yang pandai berkomunikasi

Penyelidikan tidak banyak berguna jika kaedah dan hasilnya tidak dapat diterangkan, diperiksa atau digunakan oleh orang lain. Ahli sains perlu menulis, membentangkan hasil dan bekerjasama dengan pelbagai pihak. Dunia sains juga memerlukan pendidik, penulis sains, ilustrator saintifik, komunikator sains dan pengurus penyelidikan. Minat terhadap bahasa, seni atau komunikasi tidak semestinya bertentangan dengan minat terhadap sains.

Kerjaya yang berubah

Kaedah baharu, instrumen baharu dan teknologi baharu boleh mengubah pekerjaan sedia ada atau menghasilkan jenis pekerjaan yang sebelumnya tidak wujud. Oleh itu, memilih kerjaya sains bukan sekadar menghafal satu set fakta. Kemahiran yang lebih tahan lama ialah belajar perkara baharu, menilai bukti, menyelesaikan masalah dan menyesuaikan diri apabila pengetahuan berubah.

Bagaimana kita mengetahui hal ini?