Bagaimana Bunga Menjadi Buah?

Banyak buah yang kita makan bermula sebagai bunga kecil. Perubahan itu tidak berlaku begitu sahaja. Bagi kebanyakan buah berbiji, bunga mesti didebungakan, dan debunga mesti menyenyawakan sel telur, sebelum sebahagian bunga berubah menjadi buah dan biji.

Bahagian bunga yang penting

Bahagian jantan bunga ialah stamen, yang terdiri daripada anter penghasil debunga dan filamen. Bahagian betina ialah karpel, yang terdiri daripada stigma di hujung, stil yang menyambungkannya, dan ovari di pangkal. Di dalam ovari terdapat satu atau lebih ovul, dan setiap ovul mengandungi sel telur. Tidak semua bunga mempunyai kedua-dua bahagian. Sesetengah bunga hanya jantan atau hanya betina. Bunga raya, misalnya, mempunyai tiub panjang di tengah yang dikelilingi anter, dengan stigma di hujung tiub itu. Struktur setiap bunga berbeza, tetapi tugas bahagiannya serupa.

Pendebungaan dan persenyawaan

Pendebungaan ialah pemindahan debunga dari anter ke stigma. Ia boleh berlaku melalui angin, air atau haiwan. Haiwan pendebunga bukan lebah sahaja, tetapi juga kupu-kupu, kelawar, burung dan serangga lain. Bunga yang didebungakan oleh serangga biasanya berwarna cerah atau berbau harum kerana ciri itu menarik serangga, manakala bunga yang didebungakan oleh angin biasanya kecil dan menghasilkan debunga yang ringan dalam jumlah besar. Sesetengah bunga juga boleh mendebungakan dirinya sendiri. Pendebungaan belum bermakna biji akan terhasil kerana persenyawaan ialah langkah seterusnya.

Apabila debunga mendarat pada stigma yang sesuai, ia membentuk tiub debunga yang tumbuh melalui stil ke ovari. Tiub itu membawa dua gamet jantan ke ovul. Satu gamet jantan bercantum dengan sel telur untuk membentuk zigot yang akan menjadi embrio. Gamet jantan kedua bercantum dengan dua nukleus kutub dalam ovul untuk membentuk nukleus endosperma triploid, yang kemudian berkembang menjadi endosperma, iaitu tisu simpanan makanan bagi embrio. Dua percantuman ini dipanggil persenyawaan ganda dua. Debunga daripada spesies yang berjauhan biasanya tidak membentuk tiub pada stigma yang tidak sesuai, jadi bunga cili tidak menghasilkan biji daripada debunga bunga raya.

Daripada ovari kepada buah

Selepas persenyawaan, ovul berkembang menjadi biji dan dinding ovari berkembang menjadi dinding buah. Mahkota bunga dan bahagian bunga lain biasanya layu dan gugur, walaupun ada yang kekal pada buah, seperti sepal pada buah cili. Dalam pengertian botani, buah ialah struktur yang berkembang daripada ovari bunga selepas pembungaan, lazimnya mengandungi biji. Namun, sesetengah buah berkembang tanpa biji melalui proses seperti partenokarpi. Oleh itu, tomato, timun, terung dan cili ialah buah, walaupun kita memasaknya sebagai sayur. Dinding ovari boleh menjadi berisi dan berair seperti pada tomato, atau menjadi kering dan keras seperti kulit kekacang.

Tidak semua buah memerlukan persenyawaan. Kebanyakan pisang yang dijual berasal daripada kultivar yang berkembang tanpa persenyawaan, keadaan yang dipanggil partenokarpi, dan sebab itulah biji keras tidak terbentuk dalam buahnya. Sesetengah jenis pisang, seperti pisang batu, mempunyai biji.

Mengapa tumbuhan menghasilkan buah

Buah melindungi biji dan membantu penyebarannya. Buah yang berisi dimakan oleh haiwan, lalu biji dibawa jauh daripada pokok induk dan dikeluarkan bersama najis. Buah yang ringan, berbulu atau bersayap boleh diterbangkan angin, manakala buah yang terapung boleh dihanyutkan air. Kelapa yang dihanyutkan ombak di pantai ialah contoh buah yang dikenali ramai di Malaysia. Dengan cara ini, anak pokok tidak semuanya tumbuh rapat di bawah pokok induk dan bersaing untuk cahaya serta air.

Bagaimana kita mengetahui hal ini?