Apabila pelarut tulen dan suatu larutan dipisahkan oleh membran yang membenarkan pelarut melaluinya tetapi menahan zat terlarut, pelarut bergerak secara bersih ke arah larutan. Proses ini ialah osmosis. Jika tekanan yang sesuai dikenakan pada bahagian larutan, pergerakan bersih itu boleh dihentikan.
Tekanan yang mengimbangi osmosis
Tekanan osmotik ialah tekanan yang diperlukan untuk menghentikan osmosis bersih dalam keadaan yang ditetapkan. Dalam tiub yang sesuai, kemasukan pelarut menaikkan aras larutan dan menghasilkan tekanan hidrostatik yang menentang pergerakan bersih seterusnya. Keseimbangan tercapai apabila kadar pergerakan pelarut dalam dua arah menjadi sama.
Bilangan zarah terlarut sangat penting
Bagi larutan cair yang menghampiri kelakuan ideal, tekanan osmotik boleh dihuraikan melalui Π = MRT untuk zat terlarut yang tidak berdisosiasi, dengan M sebagai kemolaran, R sebagai pemalar gas dan T sebagai suhu mutlak. Secara umum, kesan osmotik bergantung pada bilangan zarah terlarut yang hadir, bukan semata-mata pada jisim zarah tersebut.
Tekanan lebih besar boleh membalikkan arah bersih
Jika tekanan yang dikenakan pada bahagian larutan melebihi tekanan osmotiknya, pelarut boleh dipaksa bergerak secara bersih ke arah yang bertentangan. Prinsip osmosis songsang digunakan dalam penulenan air dan penyahgaraman apabila membran yang sesuai dapat menahan sebahagian besar zat terlarut.
Persamaan ringkas mempunyai andaian
Hubungan Π = MRT paling sesuai untuk larutan cair ideal dengan zat terlarut yang tidak berdisosiasi. Elektrolit boleh menghasilkan lebih daripada satu zarah daripada setiap unit formula, manakala interaksi pada kepekatan yang lebih tinggi menyebabkan penyimpangan daripada model ideal. Sifat membran sebenar juga menentukan spesies yang dapat melaluinya.
Bagaimana kita mengetahui hal ini?
Apakah maksud tekanan osmotik?