Bagaimanakah Cendawan Melontarkan Spora Tanpa Otot?

Di bawah tudung banyak cendawan terdapat bilah halus tempat spora dihasilkan. Spora itu perlu meninggalkan permukaan cendawan sebelum dibawa udara ke tempat lain. Walaupun cendawan tidak mempunyai otot, sesetengah spesies melontarkan sporanya dengan sangat pantas. Mekanisme itu menggunakan sifat fizikal air, iaitu tenaga yang dibebaskan apabila dua titisan air mikroskopik bercantum.

Mengapakah cendawan perlu menyebarkan spora?

Spora ialah struktur pembiakan atau penyebaran yang dihasilkan oleh pelbagai kulat. Dalam keadaan sesuai, spora boleh bercambah dan menghasilkan jaringan hifa, iaitu struktur berfilamen yang membentuk badan kulat. Bagi banyak cendawan bertudung dan berbilah, spora dihasilkan pada struktur khusus yang dipanggil basidium di permukaan bilah. Spora yang matang perlu meninggalkan tempat penghasilannya, kerana jika ia kekal melekat pada bilah, peluangnya untuk dibawa ke tempat lain terhad. Banyak cendawan menyelesaikan masalah ini melalui pelontaran spora pada jarak yang sangat pendek, supaya spora memasuki ruang udara antara bilah sebelum jatuh dan berpotensi dibawa aliran udara. Mekanisme ini tidak terdapat pada semua kulat, kerana sesetengah menggunakan angin, percikan air, tekanan dalaman atau gangguan haiwan.

Titisan air kecil yang menyimpan tenaga

Pada spora yang menggunakan mekanisme ini, titisan air terbentuk melalui kondensasi wap air di kawasan kecil berhampiran pangkal spora. Titisan itu ialah titisan Buller. Satu lagi lapisan atau titisan air yang lebih leper boleh terbentuk pada permukaan spora yang menghadap struktur penyokongnya. Apabila titisan Buller membesar sehingga keadaan sesuai, kedua-dua bahagian air bersentuhan lalu bercantum dengan sangat pantas. Percantuman ini mengurangkan jumlah luas permukaan air. Oleh sebab permukaan cecair mempunyai tenaga yang berkaitan dengan tegangan permukaan, pengurangan luas permukaan membebaskan sebahagian tenaga itu, lalu menghasilkan gerakan pantas pada air dan spora.

Bagaimanakah spora terlepas daripada basidium?

Pada banyak cendawan Basidiomycota, spora disokong oleh tangkai halus yang dipanggil sterigma. Sebelum pelontaran, spora masih bersambung dengan struktur itu melalui kawasan perlekatan yang kecil. Apabila titisan air bercantum, perubahan momentum berlaku begitu pantas sehingga spora terpisah daripada sterigma. Gerakan ini bukan disebabkan pengecutan otot atau hentakan daripada bahagian cendawan yang lebih besar, tetapi oleh perubahan tenaga permukaan air. Kajian video berkelajuan tinggi dengan kamera sehingga 100,000 bingkai sesaat menunjukkan pelontaran berlaku dalam tempoh yang amat singkat, dan pecutan awal spora dalam spesies yang dikaji boleh melebihi 10,000 kali pecutan graviti Bumi. Namun saiz spora yang kecil menyebabkan rintangan udara besar pengaruhnya, jadi spora tidak semestinya bergerak jauh.

Mengapakah arah pelontaran penting?

Bagi cendawan dengan bilah yang rapat, arah pelontaran sangat penting. Jika spora dilontarkan terlalu jauh ke sisi, ia mungkin terlanggar bilah bersebelahan lalu melekat semula. Pelontaran yang pendek dan terarah membolehkan spora memasuki ruang antara bilah. Selepas kehilangan momentum awal akibat rintangan udara, spora boleh jatuh ke bawah sebelum dibawa aliran udara di sekitar cendawan. Kajian pada pelbagai kulat Basidiomycota mendapati jarak pelontaran berkait dengan saiz spora dan saiz titisan Buller. Bagi cendawan berbilah yang dikaji, jaraknya lazimnya sangat pendek, sering kurang daripada 0.1 milimeter, tetapi mencukupi untuk membebaskan spora daripada permukaan penghasilnya. Maka pelontaran bukan untuk menghantar spora terus ke tempat jauh, tetapi untuk membebaskannya supaya penyebaran seterusnya berlaku.

Adakah semua cendawan melontarkan spora?

Tidak. Cara penyebaran spora berbeza antara kumpulan kulat. Banyak Basidiomycota mempunyai mekanisme titisan air, tetapi ada juga kulat yang tidak menggunakannya. Sesetengah kulat menghasilkan spora dalam struktur yang terbuka apabila matang atau apabila terganggu, lalu spora tersebar melalui udara atau percikan air. Kelembapan juga boleh mempengaruhi pembentukan titisan dan keberkesanan pelontaran. Keupayaan melontarkan spora tidak menjamin setiap spora akan bercambah, kerana percambahan bergantung pada keadaan persekitaran dan sifat spora.

Bagaimana kita mengetahui hal ini?